Асан Джалилов
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Германияға ресми сапары аясында екі ел саяси, сауда-экономикалық, инвестициялық және ғылыми-технологиялық ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған маңызды уағдаластықтарға қол жеткізді. Берлинде Қазақстан мен Германия президенттерінің Бірлескен декларациясы қабылданып, жалпы құны шамамен 2 миллиард доллар болатын 30-дан астам коммерциялық құжатқа қол қойылды.
29 қыркүйекте Берлинде Қасым-Жомарт Тоқаевты Германия Федеративтік Республикасының Президенті Франк-Вальтер Штайнмайер қарсы алды. Мемлекеттер басшылары шағын және кеңейтілген құрамда келіссөз жүргізіп, екіжақты қарым-қатынастың қазіргі жағдайы мен алдағы басымдықтарын талқылады.
Қазақстан Президенті Германияны еліміздің Еуропадағы негізгі стратегиялық серіктестерінің бірі деп атап, келесі жылы екі мемлекет арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнағанына 35 жыл толатынына назар аударды.
Келіссөздерде сауда мен инвестицияға ерекше мән берілді. 2025 жылы Қазақстан мен Германия арасындағы тауар айналымы 4,5 миллиард долларға жеткен. Биылғы жылдың алғашқы жеті айында өзара сауда көлемі 2,6 миллиард доллардан асты. Қазақстанда неміс капиталының қатысуымен 1400-ден астам компания тіркелген, ал Германиядан тартылған инвестицияның жалпы көлемі 8 миллиард долларды құрайды.
Бірлескен декларация нені қамтиды?
Келіссөздер қорытындысында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Франк-Вальтер Штайнмайер Қазақстан Республикасы Президенті мен Германия Федеративтік Республикасы Президентінің Бірлескен декларациясын қабылдады. Құжат екі елдің алдағы ынтымақтастығының негізгі бағыттарын айқындайды.
Декларацияда саяси диалогты жалғастыру, сауда айналымын және инвестиция көлемін арттыру, өндірісті жергіліктендіру, өнеркәсіптік кооперацияны тереңдету көзделген. Сонымен қатар 2026–2028 жылдарға арналған өнеркәсіптік, технологиялық және шикізаттық ынтымақтастықты дамыту жөніндегі бірлескен жол картасы құпталды.
Энергетика, Транскаспий көлік дәлізі, цифрландыру, жасанды интеллект, ауыл шаруашылығы, су ресурстары, климат және қоршаған ортаны қорғау да басым бағыттар қатарына енгізілді. Білім мен ғылым саласында жоғары оқу орындары арасындағы байланысты кеңейту, бірлескен зерттеулер жүргізу, академиялық ұтқырлықты дамыту, Алматыдағы Қазақстан-Неміс университетін одан әрі дамыту және Астанада Қазақстан-Германия мектебін құру мәселелері қамтылды.
Сондай-ақ тараптар Қазақстан-Германия болашақ форумын құру бастамасын қолдады. Алғашқы форумды 2027 жылдың жазында Германияның Саар федералдық жерінде, ал келесі басқосуды 2028 жылы Қазақстанда өткізу мүмкіндігі қарастырылған.
Құжатта «Орталық Азия – Германия» форматындағы стратегиялық өңірлік әріптестікті жалғастыруға да назар аударылды. Президенттер халықаралық құқық пен БҰҰ Жарғысының негізгі қағидаттарына бейілдігін растап, даулар мен қақтығыстарды саяси және дипломатиялық құралдар арқылы реттеудің маңызын атап өтті.
30-дан астам коммерциялық құжатқа қол қойылды
Ресми сапар аясындағы маңызды шаралардың бірі Қазақстан-Германия бизнес форумы болды. Оған Қасым-Жомарт Тоқаев пен Франк-Вальтер Штайнмайер, сондай-ақ екі елдің іскерлік топтарының өкілдері қатысты.
Қазіргі таңда екі елдің бірлескен инвестициялық портфелінде жалпы құны 54 миллиард доллардан асатын 40 жоба бар. Оның 21-і жүзеге асырылған. Қазақстанда CLAAS, Horsch, Amazonen-Werke, Knauf, Siemens Energy, Rhenus Logistics және Linde секілді неміс компанияларымен ынтымақтастық жолға қойылған.
Қасым-Жомарт Тоқаев өнеркәсіптік кооперацияны жекелеген жобалар деңгейінен жүйелі серіктестікке көшіру үшін Қазақстан-Германия инвестициялық-өнеркәсіп бастамасын қолға алуды ұсынды. Оның мақсаты – Қазақстанда жаңа өндірістер ашуға мүмкіндік беретін жобаларды іріктеу, неміс технологиясы мен тәжірибесін пайдалану және бәсекеге қабілетті өнім шығару.
Аса маңызды шикізат саласына да айрықша назар аударылды. Қазақстанда Еуропалық одақ стратегиялық ресурс ретінде таныған 34 шикізат түрінің 21-і бар. Осыған байланысты геологиялық барлау мен кен өндіруден бастап, шикізатты терең өңдеу және жоғары технологиялық өнім шығаруға дейінгі толық өндірістік тізбекті қалыптастыру ұсынылды.
Сапар барысында жалпы құны шамамен 2 миллиард доллар болатын 30-дан астам коммерциялық құжатқа қол қойылды.
Энергетика саласында Қазақстан мен Германия мұнай мен газды Еуропаға жеткізу бағыттарын әртараптандыруға, энергетикалық инфрақұрылымды жаңғыртуға, жаңартылатын энергия көздері мен «жасыл» сутегі бағытындағы жобаларды дамытуға мүдделілік танытты.
Транскаспий көлік дәлізі Азия мен Еуропа арасындағы сауда және көлік байланысын нығайтатын стратегиялық бағыт ретінде қарастырылды. Ал цифрландыру мен жасанды интеллект саласында неміс компанияларына Қазақстандағы деректерді өңдеу инфрақұрылымын дамытуға, тау-кен өнеркәсібі, энергетика және логистика үшін жасанды интеллект шешімдерін бірлесіп әзірлеуге ұсыныс жасалды.
Ауыл шаруашылығында да өзара сауда өсіп келеді. 2025 жылы екі ел арасындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің саудасы 23 пайызға, ал Қазақстаннан Германияға аграрлық өнім экспорты 38 пайызға артқан.
Білім мен ғылымдағы серіктестік кеңейеді
30 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев Германияның жетекші жоғары оқу орындарының ректорлары және ғылыми институттардың басшыларымен кездесті. Қазіргі уақытта Қазақстанның 45 университеті Германиядағы 100-ге жуық серіктеспен ынтымақтастық орнатқан. Германияда екі мыңға жуық қазақстандық студент білім алып жүр.
Президент бірлескен білім беру және қос дипломды бағдарламаларды көбейтуді, студенттер мен зерттеушілерге арналған арнайы білім алмасу бағдарламасын іске қосуды ұсынды. Бірлескен ғылыми зерттеулер мен технология трансферін дамытуға да басымдық берілді.
Жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық жеке бағыт ретінде қарастырылды. Қазақстанда AI-Sana бағдарламасы аясында 700 мың студент жасанды интеллект саласы бойынша сертификатталған машыққа ие болған. Сонымен қатар alem.cloud суперкомпьютер кластері орнатылып, жасанды интеллект бағытындағы арнаулы зерттеу университеті ашылған.
Сапар барысында Қасым-Жомарт Тоқаев Германия Канцлері Фридрих Мерцпен де келіссөз жүргізді. Тараптар өнеркәсіп, маңызды минералдар, көлік және логистика, цифрлық технологиялар, машина жасау мен химия өнеркәсібіндегі ықпалдастықты кеңейту мәселелерін қарастырды. Қазақстан Президенті Фридрих Мерцті елімізге мемлекеттік сапармен келуге шақырды.
Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан мен Германия арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға қосқан үлесі үшін Франк-Вальтер Штайнмайерді Қазақстан Республикасының жоғары мемлекеттік наградасы – «Алтын Қыран» орденімен марапаттады.
Ресми сапар Мюнхенде жалғасып, Мемлекет басшысы Бавария Премьер-министрі Маркус Зёдермен және Бавария Ландтагының төрағасы Ильзе Айгнермен кездесті. Тараптар Қазақстан мен Бавария арасындағы өнеркәсіптік, технологиялық, инвестициялық, көлік және мәдени-гуманитарлық байланыстарды кеңейту мүмкіндіктерін талқылады.
