Асан Джалилов
Қазақстан Нью-Делиде өткен БРИКС XVIII саммитінде сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейту, көлік дәліздерін дамыту, жасанды интеллект саласында серіктестік құру және халықаралық су ұйымын қалыптастыру жөніндегі бастамаларын таныстырды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «аутрич»/«БРИКС+» форматындағы пленарлық отырысқа қатысып, жаһандық тұрақтылық пен көпжақты ынтымақтастық мәселелеріне тоқталды.
Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістан Премьер-министрі Нарендра Модидің шақыруымен 12–13 қыркүйекте Нью-Делиге жұмыс сапарымен барды. Қазақстан Президентін Үндістан Үкіметінің ресми өкілдері қарсы алды.
БРИКС XVIII саммитінің негізгі тақырыбы «Орнықтылықты, инновацияны, ынтымақтастық пен тұрақтылықты нығайту» болды. Пленарлық отырыста Президент қазіргі халықаралық ахуалдың күрделене түскеніне, геосаяси қақтығыстардың күшеюіне, сауда кедергілерінің көбеюіне және көпжақты институттардың әлсіреуіне назар аударды.
Мемлекет басшысының айтуынша, БРИКС бүгінде әлем халқының жартысына жуығын қамтып, жаһандық ішкі жалпы өнімнің шамамен 40 пайызын қалыптастыратын ауқымды бірлестікке айналған. Сондықтан ұйымның алдында тек экономикалық ықпалды арттыру ғана емес, халықаралық алауыздықты азайтып, нақты нәтижеге қол жеткізу міндеті де тұр.
Президент қақтығыстардың әлемдік экономикаға айтарлықтай шығын келтіріп отырғанын атап өтті. Оның мәліметінше, өткен жылы түрлі жанжалдардың салдарынан жаһандық экономика шамамен 22 триллион доллар шығынға ұшыраған. Бұл әлемдік ішкі жалпы өнімнің шамамен 10 пайызына тең.
Қазақстан мен БРИКС елдерінің саудасы артты
Саммитте Қазақстанның БРИКС мемлекеттерімен экономикалық байланысына ерекше назар аударылды. Өткен жылы Қазақстанның БРИКС-ке мүше және серіктес елдермен тауар айналымы 72 миллиард долларға жуықтаған.
Қазақстан бұл көрсеткішті одан әрі арттырып, сауда және инвестициялық қатынастарды әртараптандыруға мүдделі. Президент өнеркәсіп, энергетика, аса маңызды минералдар, ауыл шаруашылығы, технология және өнімдерді терең өңдеу салаларында бірлескен жобалар үшін әлеует жоғары екенін атап өтті.
Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақтың қазіргі төрағасы ретінде БРИКС-пен экономикалық байланысты кеңейтуді қолдайды. Сонымен бірге Үндістанмен еркін сауда туралы келісім жасау мүмкіндігін де құптайтынын білдірді.
Мемлекет басшысы Жаңа даму банкінің Қазақстандағы экономикалық тұрғыдан тиімді жобаларды қаржыландыру мүмкіндігін қарастыруы маңызды екенін де айтты. Бұл инфрақұрылым, өнеркәсіп және инвестициялық жобаларды іске асыруға қосымша серпін беруі мүмкін.
Қазақстан транзиттік әлеуетін күшейтпек
БРИКС саммитінде көлік және логистика мәселелері де көтерілді. Қазақстан Еуразиядағы маңызды транзиттік хабтардың бірі ретінде теміржол, порт және цифрлық инфрақұрылымды дамытуға басымдық беріп отыр.
Өткен жылы Қазақстан арқылы шамамен 40 миллион тонна транзиттік жүк тасымалданған. Елдің ұзақмерзімді жоспары бойынша бұл көрсеткішті жылына 100 миллион тоннаға жеткізу көзделген.
Президенттің айтуынша, Қытай мен Еуропа арасындағы құрлықтық бағыттармен тасымалданатын жүктердің шамамен 85 пайызы Қазақстан аумағы арқылы өтеді. Бұл Қазақстанның Еуразиядағы транзиттік рөлін күшейтіп отыр.
Сонымен қатар Транскаспий халықаралық көлік бағытын «Бір белдеу, бір жол» бастамасымен және «Солтүстік – Оңтүстік» халықаралық көлік дәлізімен байланыстыру ұсынылды. Мұндай ықпалдастық Азия мен Еуропа арасындағы жүк тасымалын жеделдетіп, көлік желілерінің тұрақтылығын арттыра алады.
Қазақстан Үндістан ұсынған логистика және жеткізу тізбектері саласындағы БРИКС Негіздемелік бағдарламасын да қолдады.
Жасанды интеллект бойынша жаңа серіктестік ұсынылды
Қазақстан Президентінің саммитте көтерген негізгі бастамаларының бірі жасанды интеллект саласына қатысты болды.
Мемлекет басшысы БРИКС+ аясында жасанды интеллект бойынша арнайы серіктестік құруды ұсынды. Оның аясында ұлттық жасанды интеллект орталықтарын өзара байланыстыру, зертханалар мен ғылыми жобалардың мүмкіндігін біріктіру және көптілді цифрлық шешімдер әзірлеу көзделеді.
Қазақстан бұл бағытта өзінің есептеу инфрақұрылымын, ұлттық цифрлық орталықтарын және ғылыми-технологиялық әлеуетін пайдалануға дайын екенін білдірді.
Бұл ұсыныс БРИКС елдерінің технологиялық мүмкіндіктерін біріктіріп, инновация, инвестиция және цифрлық экономиканың дамуына жаңа жол ашуы мүмкін.
Су қауіпсіздігі де назардан тыс қалмады
Пленарлық отырыста су ресурстарын басқару мәселесі де қозғалды. Қазақстан жаһандық деңгейде су саясатының әлі де шашыраңқы жүргізіліп отырғанына назар аударды.
Осыған байланысты бұған дейін ұсынылған Халықаралық су ұйымын құру бастамасы қайта көтерілді. Қазақстан бұл құрылымды БҰҰ жүйесі аясында жұмыс істейтін халықаралық ұйым ретінде қалыптастыруды ұсынады.
Президент БРИКС-ке мүше мемлекеттер мен серіктестерді осы бастама бойынша халықаралық консультацияларға қатысуға шақырды.
Саммит аясындағы кездесулер
Нью-Делидегі БРИКС саммиті аясында Қасым-Жомарт Тоқаев бірқатар мемлекет және халықаралық ұйым басшыларымен кездесті.
Қазақстан Президенті Ресей Президенті Владимир Путинмен, Малайзия Премьер-министрі Ануар Ибрагиммен, Вьетнам Премьер-министрі Ле Минь Хынгпен, Бурунди Президенті Эварист Ндайишимийемен жүздесті.
Сонымен қатар БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерришпен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас директоры Тедрос Гебрейесуспен, Дүниежүзілік сауда ұйымының бас директоры Нгози Оконджо-Ивеаламен және Таиланд Премьер-министрінің орынбасары Сихасак Пуангкеткеомен пікір алмасты.
Кездесулер барысында екіжақты сауда-экономикалық байланыстарды дамыту, халықаралық ұйымдар аясындағы ықпалдастық және жаһандық күн тәртібіндегі мәселелер талқыланды.
Қазақстан тарапы БРИКС-ті тек экономикалық алаң ретінде емес, жаһандық тұрақтылық, технологиялық даму, көлік, энергетика және су қауіпсіздігі бойынша ортақ шешімдер іздейтін көпжақты ынтымақтастық тетігі ретінде қарастыратынын білдірді.
