Асан Джалилов
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңа Конституцияға арналған мақаласы америкалық беделді The National Interest журналында жарияланды.
«Әділетті, қуатты әрі өркендеген Қазақстанның жаңа Конституциясы» атты мақалада Президент елімізде өткен жалпыхалықтық референдумды тарихи маңызы зор оқиға ретінде бағалайды. Оның пікірінше, бұл қадам Қазақстанның саяси жүйесі жаңа даму кезеңіне өткенін көрсетеді.
Президент атап өткендей, тәуелсіздік жылдарында мұндай ауқымды саяси өзгерістер сирек болған. Соңғы референдум азаматтардың ел тағдырына қатысты шешімдер қабылдауға белсенді қатысуға дайын екенін дәлелдеді. Дауыс беруге халықтың 73 пайыздан астамы қатысып, оның басым бөлігі конституциялық өзгерістерді қолдаған.
Мақалада жаңа Конституция қоғамның әділеттілікке, заң үстемдігіне және адам құқықтарын құрметтеуге деген сұранысын айқын көрсететіні айтылған. Сонымен қатар білім, ғылым, мәдениет және технологияны дамыту, экологиялық сана мен азаматтық жауапкершілікті арттыру сияқты бағыттарға ерекше мән берілген.
Президент жаңа Ата заңның әзірленуі жан-жақты әрі ашық жүргізілгенін атап өтті. Конституциялық комиссия құрамына әртүрлі саланың өкілдері енгізіліп, мыңдаған ұсыныс қаралған. Құжат бірнеше ай бойы қоғам талқысынан өткен.
Жаңа Конституция мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға бағытталған. Онда «Күшті Президент — ықпалды Парламент — есеп беретін Үкімет» қағидаты негізге алынған. Бұл модель билік тармақтарының тепе-теңдігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сондай-ақ бірқатар институционалдық өзгерістер қарастырылған. Олардың қатарында парламенттің дербестігін күшейту, жаңа консультативтік құрылымдарды енгізу және мемлекеттік басқару жүйесін жаңарту бар. Бұл реформалар билік тиімділігін арттыруға бағытталған.
Ата заңның басты ерекшеліктерінің бірі – адам құқықтарына басымдық берілуі. Құжатта азаматтардың жеке басының қауіпсіздігі, дербес деректердің қорғалуы, тұрғын үйге қол сұғылмауы сияқты негізгі құқықтарға кепілдік берілген. Сонымен бірге сот жүйесінің тәуелсіздігін күшейту көзделген.
Ендігі жерде Конституцияға енгізілетін өзгерістер тек жалпыхалықтық референдум арқылы қабылданады. Бұл маңызды мемлекеттік шешімдердің халықтың тікелей қатысуымен жүзеге асатынын білдіреді.
Экономикалық тұрғыда да жаңа нормалар енгізілген. Меншік құқығын қорғау күшейтіліп, зияткерлік меншікке қатысты баптар толықтырылған. Сонымен қатар инвестиция тарту, инновация мен индустрияны дамытуға бағытталған құқықтық негіздер бекітілген.
Президенттің айтуынша, Қазақстан бүгінде аймақтағы инвестиция тарту бойынша көшбасшы елдердің бірі. Сонымен қатар елде цифрландыру, жаңа технологияларды енгізу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Конституцияны елдің болашақ дамуының стратегиялық негізі деп бағалап, оны жаңғыруға бет алған қоғамның басты құжаты ретінде сипаттады. Сонымен қатар енді 15 наурыз Қазақстанда Конституция күні ретінде атап өтілетіні айтылды.
Президенттің пікірінше, қабылданған өзгерістер әділеттілікке негізделген, технологиялық дамуға ұмтылған және жаһандық серіктестікке ашық жаңа Қазақстанды қалыптастыруға мүмкіндік береді.
