barbang info
Тарих ғылымдарының кандидаты, жетекші ғылыми қызметкер Әуезхан Шашаевтың екі жаңа ғылыми монографиясы жарық көрді. Еңбектер Қазақстан тарихының екі маңызды бағытын қамтиды. Бірінші зерттеу Жетісу өлкесіндегі патшалық Ресейдің империялық-полицейлік қадағалау жүйесінің тарихына арналса, екінші монографияда шығыстанушы, тарихшы-этнограф және библиограф Нығмет Сәбитовтың өмірі, қоғамдық қызметі мен ғылыми мұрасы зерттелген.
Жетісудағы империялық-полицейлік қадағалау тарихы
Әуезхан Шашаевтың «Жетісу өлкесіндегі империялық-полицейлік қадағалаудың тарихы (1867–1917 жж.)» атты монографиясында патшалық Ресейдің Жетісу өлкесін отарлау кезеңінде құрылған әкімшілік-полицейлік жүйе жан-жақты қарастырылған.
Зерттеуде отарлық биліктің жергілікті тұрғындарға жүргізген бақылауы, жазалау шаралары мен оларды жүзеге асыру әдістері арнайы мекемелік құжаттар негізінде талданады. Автор тарихи деректер арқылы империялық биліктің бақылауы халықтың күнделікті тұрмыс-тіршілігімен ғана шектелмей, олардың рухани өмірін де қамтығанын көрсетеді.
Монографияда саяси полиция қызметіне, оның ішінде тыңшылар мен филерлердің жұмысына да назар аударылған. Олардың астыртын жинаған мәліметтері арқылы Жетісу өлкесіндегі саяси-полицейлік қадағалау жүйесінің сипаты ашылады.
Еңбек 1867–1917 жылдардағы Жетісу тарихын, Ресей империясының отарлық саясатын, әкімшілік басқару мен саяси бақылау тетіктерін зерттеуге мүмкіндік беретін деректерді қамтиды. Монография ғалым-зерттеушілерге, тарихшыларға және Қазақстан тарихына қызығушылық танытатын оқырмандарға арналған.
Нығмет Сәбитовтың өмірі мен ғылыми мұрасы
Әуезхан Шашаев пен Мадина Бегманованың «Нығмет Сәбитов: шығыстанушы, тарихшы-этнограф, библиограф» атты монографиясында Нығмет Сәбитұлы Сәбитовтың өмір жолы, қоғамдық қызметі және ғылыми мұрасы зерттелген.
Нығмет Сәбитов 1895 жылы Астрахан губерниясында дүниеге келіп, 1955 жылы Алматыда қайтыс болған. Мәскеудің Шығыстану институтын бітірген ғалым 1944 жылы филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алған.
Зерттеуде Нығмет Сәбитов кеңестік Қазақстандағы алғашқы кәсіби деңгейдегі шығыстанушылардың, библиографтар мен этнографиялық зерттеулерді ұйымдастырушылардың бірі ретінде қарастырылады. Ол шығыс тілдері мен қазақ этнографиясын зерттеумен қатар, дінтану, библиография, педагогика және тарих салаларында да еңбек еткен.
Ғалымның араб, парсы, түрік және ағылшын тілдерін қоса алғанда, кемінде жеті тілді меңгергені оның ғылыми ізденістерінің ауқымды болуына мүмкіндік берді. Монографияда Сәбитовтың энциклопедиялық білімі мен сан қырлы ғылыми қызметіне ерекше назар аударылған.
Нығмет Сәбитов 1918–1930 жылдары Астрахан облысында халық ағарту, баспасөз және кеңес органдарында басшылық қызметтер атқарған. 1935–1936 жылдары Тәжікстанның Оқу-ағарту халық комиссариатында, 1936–1937 жылдары Қазақстанның жаңа әліпби жасау комитетінде, ал 1938–1942 жылдары А.С. Пушкин атындағы көпшілік кітапханада қызмет еткен.
1942–1946 жылдары КСРО Ғылым академиясы Қазақ филиалының ғылыми мекемелерінде аға ғылыми қызметкер болды. 1948–1955 жылдары Тарих, археология және этнография институты директорының орынбасары, этнография секторының меңгерушісі және аға ғылыми қызметкер қызметтерін атқарды.
Жаңа монография Нығмет Сәбитовтың өмірбаянын ғана емес, оның Қазақстандағы шығыстану, этнография және библиография салаларының дамуына қосқан ғылыми үлесін де қарастырады. Авторлар ғалымның артында қалған мұрасын талдап, оның отандық ғылым тарихындағы қызметін таныстырады.
Монографиялардың толық мәтінін келесі сілтемелер арқылы оқуға болады:
Шашаев, Ә.К. Жетісу өлкесіндегі империялық-полицейлік қадағалаудың тарихы (1867–1917 жж.).
Шашаев, Ә.К., Бегманова М.М. Нығмет Сәбитов: шығыстанушы, тарихшы-этнограф, библиограф.
