Асан Джалилов
Айша Ғалымбаева – Қазақстан бейнелеу өнері тарихындағы айрықша тұлғалардың бірі. Ол кәсіби деңгейде танылған алғашқы қазақ әйел-суретшілердің қатарында болып қана қоймай, ұлттық өнер кеңістігінде әйелдің орнын жаңа деңгейге көтерген жаңашыл суреткер ретінде ерекшеленеді. Оның шығармашылығы қазақ бейнелеу өнерінің мазмұны мен бағытына елеулі ықпал етті.
Суретшінің дүниетанымы дәстүрлі қазақ мәдениеті мен ХХ ғасырдағы қоғамдық өзгерістер тоғысқан кезеңде қалыптасты. Балалық шағында көрген киіз үй ішіндегі ою-өрнектер, текемет пен сырмақтың үйлесімді композициясы, Жетісу табиғатының бай бояулары оның көркемдік талғамының негізін қалады. Табиғат пен тұрмыстық мәдениеттің үйлесімі оның шығармашылық ойлау жүйесіне тікелей әсер етті.
Айша Ғалымбаева алғаш Алматы көркемсурет училищесін тәмамдап, кейін білімін Мәскеудегі Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтында жалғастырды. Бұл оқу орны сол кезеңдегі ең беделді шығармашылық орталықтардың бірі болды. Осындағы білім мен тәжірибе оның кәсіби шеберлігін жетілдіріп, кең ауқымды көркемдік ойлау қабілетін қалыптастырды. Әсіресе кино өнеріндегі даярлығы оған бейнелеу өнерінде композиция мен кеңістік шешімдерін жаңаша игеруге мүмкіндік берді.
Шығармашылық жолын «Қазақфильм» киностудиясында бастаған суретші кино өнерінің дамуына да үлес қосты. Ол фильмдерге арналған көркемдік шешімдер арқылы ұлттық болмысты дәл әрі әсерлі жеткізе білді. Бұл кезең оның кәсіби қалыптасуында маңызды орын алды.
Дегенмен Айша Ғалымбаеваның негізгі шығармашылық бағыты – кескіндеме. Оның туындыларының өзегінде қазақ әйелінің бейнесі жатыр. Суретші әйел образын тұрмыстық деңгейден көтеріп, ұлттық рухтың, ішкі беріктік пен көркем үйлесімнің символына айналдырды. Оның картиналарындағы әйелдер – еңбекқор, сабырлы, өмірге құштар, рухани терең тұлғалар ретінде көрінеді.
Суретшінің шығармашылығында түс пен фактураға ерекше мән беріледі. Ол қарапайым тұрмыстық заттарды бейнелей отырып, оларды мәдени мазмұнға ие көркем образ деңгейіне жеткізді. Натюрморт жанрындағы туындылары арқылы қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі мен эстетикалық дүниетанымын терең ашып көрсетті.
Айша Ғалымбаева ұлттық киім үлгілерін зерттеп, оларды көркем және ғылыми тұрғыда жүйелеген суреткер ретінде де танылды. Оның бұл бағыттағы еңбектері қазақтың дәстүрлі мәдениетін сақтауға және насихаттауға үлкен үлес қосты.
Сонымен қатар ол педагогикалық қызмет арқылы да ұлттық өнердің дамуына ықпал етті. Жас суретшілерді тәрбиелеу арқылы кәсіби мектептің қалыптасуына үлес қосып, өнердегі сабақтастықты қамтамасыз етті.
Айша Ғалымбаеваның шығармашылығы – тек көркем мұра ғана емес, сонымен қатар қазақ қоғамындағы әлеуметтік-мәдени өзгерістердің көрінісі. Ол әйелдің өнердегі орнын жаңа деңгейге көтеріп, ұлттық бейнелеу өнерінің дамуына тың серпін берді. Бүгінде оның еңбектері қазақ мәдениетінің алтын қорына енген құнды мұра ретінде бағаланып, жаңа буынға шабыт беруді жалғастырып келеді.
