Асан Джалилов
Парламент Құрылтай мен Халық Кеңесі туралы конституциялық заңдарды екінші оқылымда қабылдады. Жаңа құжаттар жаңартылған Конституция нормаларын іске асыруға бағытталған және елдің саяси жүйесіне бірқатар өзгеріс енгізеді.
Заң жобалары 2026 жылғы республикалық референдумнан кейінгі конституциялық реформалар аясында әзірленген.
Құрылтай қандай өкілеттік алады
Қабылданған заңға сәйкес, елде бір палаталы парламент — Құрылтай жұмыс істейді. Оның құрамына 5 жыл мерзімге сайланатын 145 депутат кіреді.
Құжатта жаңа парламенттің құрылымы, өкілеттігі, жұмыс тәртібі және мемлекеттік билік жүйесіндегі орны нақты айқындалған.
Сонымен қатар депутаттардың құқықтары мен міндеттері, парламенттік көпшілік пен оппозиция институттары және депутаттық әдеп нормалары қарастырылған.
Үкімет пен жоғары лауазымдарға қатысты өзгерістер
Жаңа заң бойынша Құрылтай Үкімет мүшелерінің кандидатураларын талқылауға, олардың есептерін тыңдауға және бірқатар мемлекеттік лауазымдарға келісім беруге қатысады.
Атап айтқанда, Құрылтай президент ұсынған премьер-министрді, вице-президентті, Конституциялық сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палата мүшелерін тағайындауға келісім береді.
Сонымен бірге Жоғарғы сот судьяларын сайлау құқығы да депутаттарға беріледі.
Халық Кеңесінің рөлі қандай болады
Парламент «Қазақстан Халық Кеңесі туралы» конституциялық заңды да мақұлдады.
Жаңа құрылым мемлекеттік саясатты қалыптастыруға қоғамдық қатысуды қамтамасыз ететін жоғары консультативтік орган ретінде жұмыс істейді.
Халық Кеңесіне ішкі саясат бойынша ұсыныстар әзірлеу, Құрылтайға заң жобаларын енгізу және референдум өткізу бастамасын көтеру өкілеттігі беріледі.
Кеңес құрамына кімдер енеді
Заңға сәйкес, Кеңес құрамына этномәдени бірлестіктер, қоғамдық ұйымдар, коммерциялық емес сектор, мәслихаттар мен қоғамдық кеңестер өкілдері кіреді.
Әр бағыттан 42 адамнан енгізу қарастырылған.
Сонымен қатар Халық Кеңесінің жанынан тұрақты комитеттер, комиссиялар мен жұмыс топтары құрылып, қызметін мемлекеттік орган мәртебесіндегі Хатшылық қамтамасыз етеді.
Конституциялық реформалардың жаңа кезеңі
Сарапшылардың пікірінше, қабылданған заңдар елдегі мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға және қоғамдық қатысу тетіктерін кеңейтуге бағытталған.
Құрылтай мен Халық Кеңесінің құрылуы саяси реформалардың келесі кезеңі ретінде қарастырылып отыр.
