Асан Джалилов
9 қазанда Түрікменстанда Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) мемлекеттері басшылары кеңесінің отырысы өтті. Саммитте экономикалық ынтымақтастықты кеңейту, көлік дәліздерін дамыту, жаңа технологияларды енгізу және ұйымның халықаралық байланыстарын нығайту мәселелері талқыланды. Жиын қорытындысында бірқатар құжатқа қол қойылды.
Саммитке Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов, Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев, Ресей Президенті Владимир Путин, Беларусь Президенті Александр Лукашенко, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев және Армения Премьер-министрі Никол Пашинян қатысты. Жиынға Иран Президенті Масуд Пезешкиан мен халықаралық ұйымдардың өкілдері де шақырылды.
Тоқаев ТМД-ның 2035 жылға дейінгі стратегиясын әзірлеуді ұсынды
Саммитте сөз сөйлеген Қасым-Жомарт Тоқаев биыл ТМД-ның құрылғанына 35 жыл толғанын еске салды. Президент 1991 жылы қабылданған Алматы декларациясының тарихи маңызына тоқталып, ұйымның мемлекеттер арасындағы байланыстарды сақтауға ықпал еткенін атап өтті.
Мемлекет басшысы қазіргі халықаралық жағдайға бейімделу үшін ТМД-ның ұзақмерзімді даму басымдықтарын қайта қарау қажет екенін айтты. Осыған байланысты ұйымның 2035 жылға дейінгі даму стратегиясын әзірлеуді ұсынды. Құжатта экономика, энергетика, инфрақұрылым, озық технологиялар және адам капиталын дамыту мәселелеріне басымдық берілуі тиіс.
Президент экономикалық ынтымақтастықтың нақты нәтижелеріне де тоқталды. Оның айтуынша, 2025 жылы Қазақстанның ТМД елдерімен тауар айналымы 40 миллиард долларға жуықтаған. Ал 2026 жылдың алғашқы жеті айында бұл көрсеткіш 10 пайызға өскен.
Қасым-Жомарт Тоқаев 2027–2030 жылдарға арналған үздік индустриялық-технологиялық жобалардың ортақ тізімін қалыптастыруды ұсынды.
Саммит қорытындысында бірқатар құжат қабылданды
Қасым-Жомарт Тоқаев көлік-логистика саласындағы ынтымақтастықты дамытуға ерекше назар аударды. Президент халықаралық дәліздерді өзара байланыстыру және жүк тасымалын цифрландыру арқылы «Бірыңғай цифрлық дәліз» қалыптастырудың маңызын атап өтті.
Сонымен қатар Мемлекет басшысы 2027 жылдың алғашқы тоқсанында Астанада ТМД елдерінің жасанды интеллект мамандарының форумын өткізуді ұсынды. Мәдени ынтымақтастықты кеңейту мақсатында Достастық халықтарының үздік әдеби шығармаларын біріктіретін цифрлық кітапхана құру бастамасын көтерді.
Президент ұйымның халықаралық ықпалын арттыру үшін алғашқы «ТМД плюс» саммитін ұйымдастыруды да ұсынды.
Кеңейтілген отырыс қорытындысында ТМД қызметі мен мемлекетаралық ынтымақтастыққа қатысты бірқатар құжатқа қол қойылды. Мемлекеттер басшыларының шешімімен 2028 жыл Әлеуметтік даму және өмір сапасы жылы, ал 2029 жыл ТМД аясындағы көлік байланысы жылы болып жарияланды.
Осылайша, Түрікменстандағы саммитте ТМД-ның алдағы даму бағыттары айқындалып, экономикалық және гуманитарлық байланыстарды кеңейту мәселелері бойынша шешімдер қабылданды. Келесі жылы Достастыққа төрағалық ету Өзбекстанға өтеді.
