Асан Джалилов
Бүгін, 5 қыркүйекте, елімізде Қазақстан халқы тілдері күні атап өтіледі. Бұл мереке мемлекеттік тілдің қоғамдағы рөлін арттыруға, Қазақстанда тұратын этностардың ана тілдерін сақтауға және елдегі тілдік әрі мәдени әралуандықты дәріптеуге арналған. 5 қыркүйектің таңдалуы қазақ тіл білімінің негізін қалаған Ахмет Байтұрсынұлының туған күнімен байланысты.
Тілдер күні неге 5 қыркүйекте аталып өтеді?
Қазақстан халқы тілдері күні алғаш рет 1998 жылдан бастап қыркүйектің үшінші жексенбісінде аталып өтті. Кейін мерекенің күні өзгертіліп, 2017 жылдан бастап 5 қыркүйекке белгіленді. Бұл күн қазақтың көрнекті ағартушысы, ғалым-лингвист, әдебиеттанушы, қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынұлының туған күніне орай таңдалды.
Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тіл білімінің ғылыми негізін қалыптастырған тұлғалардың бірі саналады. Ол қазақ жазуын реформалап, ұлттық әліпби жасаумен айналысты, қазақ тілінің грамматикалық жүйесін ғылыми тұрғыдан зерттеді. Ғалымның «Әліппе», «Оқу құралы», «Тіл-құрал» еңбектері қазақ тілінде білім беру мен ұлттық тіл ғылымының дамуына зор ықпал етті.
Сондықтан Қазақстан халқы тілдері күнінің 5 қыркүйекте аталып өтуі мемлекеттік тілді дамыту идеясын Ахмет Байтұрсынұлының ағартушылық және ғылыми мұрасымен сабақтастырады.
Қазақстандағы тілдердің орны
Қазақстанда тіл саясатының құқықтық негізі Конституцияда айқындалған. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі қазақ тілімен тең дәрежеде ресми түрде қолданылады. Сонымен бірге мемлекет Қазақстан халқының тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай жасауға қамқорлық етеді.
Бұл қағидат елдегі тілдік саясаттың екі маңызды бағытын көрсетеді. Біріншісі – мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейтіп, оның білім, ғылым, мемлекеттік басқару, экономика, мәдениет, бұқаралық ақпарат құралдары мен цифрлық кеңістіктегі орнын нығайту. Екіншісі – Қазақстанда өмір сүретін этностардың ана тілдерін, мәдениеті мен тарихи мұрасын сақтауға мүмкіндік жасау.
Қазақстандағы этномәдени бірлестіктер де бұл бағытта түрлі жобаларды жүзеге асырады. Тіл үйірмелері, жексенбілік мектептер, мәдени-ағартушылық іс-шаралар, әдеби кездесулер мен шығармашылық жобалар арқылы әртүрлі этностардың тілдік мұрасын кейінгі ұрпаққа жеткізуге жағдай жасалады.
Тіл – тек адамдар арасындағы қарым-қатынас құралы емес. Ол халықтың тарихын, дүниетанымын, әдебиетін, дәстүрі мен мәдени жадын сақтайтын рухани құндылық. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан халқы тілдері күні мемлекеттік тілге құрметті арттырумен қатар, елдегі мәдени әралуандық пен қоғамдық бірліктің маңызын айқындайтын күн болып саналады.
