Асан Джалилов
Қазақстанда Жаңа жылды 1 қаңтарда атап өту дәстүрі тарихи тұрғыдан салыстырмалы түрде кеш қалыптасты және ол еуропалық күнтізбенің енгізілуі мен ХХ ғасырдағы саяси-әлеуметтік өзгерістермен тығыз байланысты. Дәстүрлі қоғамда бұл күн жыл басы ретінде қабылданбаған, ал жаңа жылдың басталуы көбіне табиғи-шаруашылық циклдермен өлшенген. Жаңа жылды қаңтардың басында қарсы алу тәжірибесі Қазақстан аумағында Ресей империясының әкімшілік-күнтізбелік жүйесімен бірге тарай бастады. Алайда ХХ ғасырдың басына дейін бұл мереке негізінен қалаларда, орыс тілді ортада ғана шектеліп, жалпы халықтық сипат ала қойған жоқ.
Жаңа жылдың қоғамдық маңызға ие болуы кеңестік кезеңмен тікелей байланысты. 1917 жылдан кейінгі алғашқы жылдары мерекелерге деген көзқарас біркелкі болмады, алайда 1930-жылдардың ортасында Жаңа жылға жаңа мазмұн берілді. 1935 жылдан бастап ол зайырлы, отбасылық және балаларға арналған мереке ретінде қайта жанданып, шырша тігу, сыйлық тарату, мәдени іс-шаралар өткізу сияқты дәстүрлер кең тарала бастады. Бұл үрдіс Қазақстанда да мектептер, мәдениет үйлері, еңбек ұжымдары арқылы біртіндеп орнықты.
Жаңа жылдың толыққанды мемлекеттік мереке ретінде бекітілуінде маңызды шешуші қадам жасалды. 1947 жылғы 23 желтоқсанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен 1 қаңтар ресми түрде демалыс күні болып жарияланды. Осы шешім Жаңа жылдың қоғамдағы орнын түбегейлі өзгертті. Ол күнтізбелік дата ғана емес, ел көлемінде ортақ тойланатын мерекеге айналды. Соғыстан кейінгі жылдары бұл күн халық үшін бейбіт өмірге деген үміттің, жаңа бастамалардың және болашаққа сенімнің символы ретінде қабылданды.
Кеңес дәуірінің екінші жартысында Қазақстанда Жаңа жылды атап өту тұрақты мәдени дәстүрге айналды. Отбасылық дастархан, қалалардағы мерекелік безендіру, бұқаралық іс-шаралар мен ресми құттықтаулар Жаңа жылдың ажырамас бөлігіне айналды. Бұл мереке идеологиялық мазмұннан біртіндеп арылып, барлық ұлт пен ұлысты біріктіретін ортақ зайырлы сипат алды.
1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де Қазақстан Жаңа жылды мемлекеттік мереке ретінде сақтап қалды. Жаңа тарихи кезеңде ол қоғам үшін жаңа үміттер мен жоспарлармен байланыстырылатын, бірлікті нығайтатын маңызды мәдени құбылыс ретінде қабылдануда. Бүгінде Қазақстандағы Жаңа жыл — дінге немесе этностық ерекшелікке тәуелсіз, бүкіл қоғамды біріктіретін, уақыттың жаңа парағын ашатын ортақ мереке.
