Асан Джалилов
Қазақстан күрдтерінің «Барбанг» Ассоциациясы төрағасының орынбасары, саясаттанушы, халықаралық қатынастар саласының маманы PhD Мұрат Шамилов Eurasia Today сайтына берген сұхбатында АҚШ Президенті Дональд Трамптың Қасым-Жомарт Тоқаевты бейресми Бейбітшілік кеңесіне алғашқылардың бірі ретінде шақыруын Астананың әлемдік жүйеде әртүрлі күш орталықтарымен диалог жүргізе алатын және олардың арасында көпір бола алатын дәнекер мемлекет ретіндегі орнының белгісі деп бағалады.
Сарапшының айтуынша, Мемлекет басшысының халықаралық бастамалары аясында бұл шақыру кездейсоқтық немесе жай ғана дипломатиялық сыпайылық емес. Мұрат Шамилов мұны Қазақстан Президентінің бітімгершілік пен дипломатия бағытындағы ұстанымын және Тоқаевтың орасан зор дипломатиялық тәжірибесін мойындау ретінде түсіну керек екенін атап өтті.
Ол Қазақстан Президентінің Ұлттық құрылтайдың V отырысында сөйлеген сөзінде халықаралық құқықтың «эрозияға» ұшырағанын, сенім дағдарысы күшейіп жатқанын және сыртқы саясат пен дипломатияның рөлі артып келе жатқанын ерекше көрсетуі қазіргі әлемдік ахуалдың шынайы көрінісі екенін айтты. Сарапшының пікірінше, бүгінгі жаһандық сын-қатерлер жағдайында көпжақты дипломатияның жаңа форматтары мен платформалары маңызды мәнге ие болып отыр.
Мұрат Шамилов халықаралық қатынастарды реттеудің дәстүрлі механизмдері әлсіреген тұста мемлекеттердің құқыққа емес, күш логикасына сүйенетін үрдісі күшейгенін атап өтіп, дәл осындай жағдайда Қазақстанның сыртқы саясаты теңгерімді, прагматикалық және стратегиялық ұлттық мүдделерге негізделуі тиіс екенін жеткізді. Осы тұрғыдан алғанда, бейресми халықаралық форматтарға шақырылу мен жаңа дипломатиялық кеңістіктерге қатысу Қазақстан үшін халықаралық жүйедегі өзгерістерге бейімделудің бір жолы ретінде қарастырылуы мүмкін.
Сарапшы бұл үдерістің бірнеше маңызды артықшылығын атап өтті. Біріншіден, Қазақстан өз дербестігін сақтай отырып, барлық тараппен сөйлесе алатын «орта ойыншы» мәртебесін күшейтеді. Екіншіден, геосаяси тұрақсыздық жағдайында осалдықтарды азайтып, ұлттық мүдделерді ілгерілетуге қосымша мүмкіндік береді. Үшіншіден, халықаралық құқық әлсіреген кезеңде келіссөз жүргізе алатын және сындарлы диалог тарапы бола білу қабілеті мемлекет үшін сенім капиталына айналады. Сонымен қатар, бейресми дипломатиялық форматтарға қатысу икемділік маңызды рөл атқаратын «жұмсақ келісімдер» архитектурасын құруға жол ашатынын да атап өтті.
Мұрат Шамилов Қазақстанның әскери блоктарға мүше емес екенін, қақтығыстарға тікелей араласпайтынын, алайда Батыс пен Шығыспен тұрақты байланыс арналарына ие екенін айтып, классикалық дипломатия тұралаған кезеңде дәл осындай елдерге сұраныс артатынын жеткізді. Оның пікірінше, Мемлекет басшысы атап көрсеткендей, дипломатия — текетірес құралы емес, келісім мен ымыраға келудің тетігі. Осы қағидат Қазақстанның халықаралық жүйедегі орнын нығайтып қана қоймай, жаһандық процестерге нақты ықпал ету мүмкіндігін кеңейтеді. Алайда бұл мәртебені тек символикалық деңгейде емес, нақты нәтижеге жеткізе алу алдағы сыртқы саяси стратегияның институционалдық іске асуына байланысты болмақ.
Дереккөз: Eurasia Today
