Асан Джалилов
Қазақстанда шетелден автокөлік әкелуге деген сұраныс сақталып отыр. 2026 жылы жеңіл автокөліктерді импорттау және кедендік рәсімдеу тәртібі түбегейлі өзгерген жоқ, алайда төленетін алымдар мен талаптарды алдын ала білу көлік құнын дұрыс есептеуге мүмкіндік береді. Автокөлік импорттау кезінде кедендік тарифтер, салықтар және тіркеуге дейінгі міндетті рәсімдер кешенді түрде ескерілуі тиіс.
Қолданыстағы ережелерге сәйкес, автокөліктер Қазақстан аумағына екі түрлі кедендік тарифпен кіргізіледі. Бірі — Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылғаннан кейін бекітілген ұлттық тариф, екіншісі — Еуразиялық экономикалық одақтың біртұтас кедендік тарифі. Көп жағдайда бұл тарифтердің мөлшерлемесі шамалас болғанымен, егер көлік ұлттық тариф бойынша төмендетілген мөлшермен рәсімделсе, оны кейін ЕАЭО-ға мүше басқа елдерге шығару кезінде айырмашылықты қосымша төлеу талап етіледі.
2026 жылы бензинмен және дизельмен жүретін жеңіл автокөліктердің басым бөлігі үшін кедендік баж мөлшерлемесі 15 пайыз деңгейінде сақталды. Бұл талап қозғалтқыш көлеміне қарамастан жаңа көліктерге де, үш жылдан жеті жылға дейін пайдаланылған автокөліктерге де қолданылады. Ал шығарылғанына жеті жылдан асқан көліктер үшін пайыздық бажбен қатар ең төменгі нақты мөлшер белгіленеді, ол қозғалтқыш көлемінің әр текше сантиметріне 0,5–0,6 еуродан кем болмауы тиіс. Қозғалтқыш көлемі 4200 текше сантиметрден асатын немесе жолсыз жерде жүретін көліктерге де негізінен осы 15 пайыздық мөлшерлеме қолданылады.
Экологиялық таза көлік түрлеріне қатысты саясат өзгеріссіз қалды. 2026 жылы электромобильдер мен тізбекті гибридтер үшін импорттық кедендік баж нөл деңгейінде сақталады. Мұндай көліктерде іштен жану қозғалтқышы тек генератор қызметін атқарып, қозғалыс толықтай электр қозғалтқышы арқылы жүзеге асады. Бұл шара экологиялық көліктерді елге әкелуді ынталандыруды көздейді.
Кедендік рәсімдеу тек баж төлеумен шектелмейді. Баж есептелетін кедендік құнға автокөліктің инвойста көрсетілген бағасымен қатар, оны жеткізу, тиеу-түсіру және сақтандыру шығындары да кіреді. Бұған қоса, 2026 жылы әрбір автокөлік үшін кедендік рәсімдеу алымы ретінде 6 айлық есептік көрсеткіш, яғни 25 950 теңге төленеді. Сонымен бірге кедендік тазарту кезінде 16 пайыздық қосылған құн салығы алынады. Бұл салық баж бен өзге шығындарды қамтитын толық кедендік құннан есептеледі. Егер көрсетілген баға төмен деп танылса, есептеу мемлекеттік кірістер органдарының бағалық деректеріне сүйене отырып жүргізілуі мүмкін.
Кедендік рәсімдер аяқталғаннан кейін де міндетті төлемдер бар. Автокөлік Қазақстанда алғаш рет тіркелмес бұрын утилизациялық алым төленуі тиіс. Одан кейін иесі арнайы халыққа қызмет көрсету орталығында бастапқы тіркеу рәсімінен өтіп, техникалық паспорт пен мемлекеттік нөмір алады. Қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын автокөліктерге қосымша акциз салығы салынады, оның мөлшері әр текше сантиметр үшін 100 теңгені құрайды. Бұл төлем көлік әкелінген айдан кейінгі айдың 20-сынан кешіктірілмей төленуі қажет. Ал сатып алу құны 18 мың айлық есептік көрсеткіштен, яғни 2026 жылы 77,85 миллион теңгеден асатын автокөліктерге 10 пайыздық арнайы акциз салығы қолданылады.
Техникалық талаптар да қатаң сақталады. Қазақстанда алғаш рет тіркеуге қойылатын автокөлік сол жақ рульді болуы, экологиялық стандарты Еуро-4 деңгейінен төмен болмауы және қауіпсіздікке қатысты бірқатар талаптарға сай келуі тиіс. Бұл талаптар орындалмаған жағдайда көлікті тіркеу мүмкін болмайды.
Сондықтан автокөлік импорттауды жоспарлаған азаматтарға барлық шығынды алдын ала есептеу маңызды. Кедендік баж, қосылған құн салығы, утилизациялық алым, акциз және тіркеу шығындары ескерілмесе, автокөліктің түпкілікті құны бастапқы бағадан едәуір жоғары болып шығуы мүмкін.
